حسابداری

تقسيم سود و زيان در شركتهاى تضامنى

طبق ماده 112 قانون تجارت، در صورتى كه هيچ گونه توافقى در رابطه با پرداخت حقوق و تقسيم سود صورت نگرفته باشد و در شركتنامه نيز نسبت خاصى مقرر نشده باشد، شركاء به نسبت سهم الشركه (سرمايه) خود،‌از سود وزيان شركت منتفع شده و زيان را هم پس از انحلال شركت، به همين نسبت  تحمل خواهند كرد.

روشهاى (مبانى) مختلف تقسيم سود عبارتند از:

1-  به نسبت ثابتى كه بين شركاء مورد توافق گرفته است.

2-  به نسبت سرمايه (سهم الشركه) شركاء.

3-  تخصيص حقوق (پاداش) و تقسيم باقيمانده به نسبت ثابت.

4-  تخصيص بهره سرمايه و تقسيم باقيمانده سود به نسبت ثابت.

5- تقسيم سود بر اساس مبانى مختلف.

تقسيم سود و زيان به نسبت ثابت

ساده ترين روش براى تقسيم سود و زيان، ارائه يك نسبت ثابت براى هر يك از شركاء بدون توجه به ميزان سرمايه و تخصص آنها مى باشد. اين روش در شرايطى كه اهميت سرمايه گذارى و تخصص شركاء براى شركت يكسان باشد، مناسب است. مثلا ممكن است نسبت تقسيم سود و زيان در شركتى كه دو شريك دارد به صورت مساوى (50%) يا به صورت كسرى، ¼ و ¾ و … باشد.

مثال

فرض كنيد آرش و دانش شركاى شركت تضامنى «آرش و برادر» سود و زيان را طبق شركتنامه به ترتيب به نسبت 3 /2 و 3/1 بين خود تقسيم نمايند. سود خالص و قابل تقسيم سال جارى 900000 ريال مى باشد. نحوه تقسيم سود بين شركاء به شرح جدول زير خواهد بود:

براى بستن خلاصه حساب سود و زيان ثبت آرتيكل زير در دفتر روزنامه صورت مى گيرد:

تقسيم سود و زيان به نسبت سرمايه شركاء

در مواردى كه ماهيت فعاليت شركت به نحوى است كه درآمد آن مستقيما به ميزان سرمايه گذاريها بستگى دارد، تقسيم سود و زيان به نسبت سرمايه شركاء روش مناسبى است.

زمانى كه سرمايه شركاء مبناى تقسيم سود و زيان قرار مى گيرد بايد مشخص گردد كه سرمايه گذارى در كدام مقطع از دوره مالى، ‌ابتدا يا انتهاى آن صورت گرفته است. اگر  سرمايه گذاريها در اواسط دوره مالى و يا به تدريج صورت گرفته باشد، ممكن است مبلغ متوسط سرمايه در طى دوره مبناى تقسيم سود و زيان قرار گيرد.

سرمايه پايان دوره + سرمايه اول دوره = متوسط سرمايه هر شريك

                        2             

تقسيم سود بر اساس تخصيص حقوق ( و پاداش) ، و تقسيم باقيمانده به نسبت ثابت

در اين روش قسمتى از سود حاصل از فعاليت واحد تجارى ممكن است طبق توافق شركاء به عنوان حق الزحمه به شركايى كه خدماتى در شركت انجام داده اند تعلق گرفته و بقيه به نسبت معين بين شركاء‌ تقسيم شود. اگر پرداخت حق الزحمه به شريك يا شركاء در شركتنامه توافق شده باشد، مبلغ حق الزحمه تعهد شده، صرفنظر از وجود سود و زيان، بايد به حساب اين شركاء منظور گردد.

در شركتنامه واحد تجارى، نحوه تخصيص پاداش ممكن است بر اساس سود قبل از كسر پاداش يا سود بعد از كسر پاداش محاسبه گردد.

تقسيم سود بر اساس تخصيص بهره سرمايه و تقسيم باقيمانده به نسبت ثابت

در مواردى ممكن است شركاء‌توافق نمايند كه به مانده حساب سرمايه (مانده اول دوره يا آخر دوره يا متوسط آن، هر كدام مورد توافق باشد) مبلغى به عنوان بهره پرداخت گردد. «احتساب بهره نسبت به سرمايه بدين دليل است كه معلوم شود سود حاصل از بكارانداختن سرمايه در شركت با توجه به خطرات آن تا چه حد يا سودى كه ممكن بود از بكارگيرى سرمايه در ساير رشته ها و زمينه ها عايد گردد بيشتر يا كمتر است.»

چنانچه تعلق بهره به مانده حساب سرمايه، در شركتنامه تصريح شده باشد، مبلغ بهره صرفنظر از وجود سود و زيان واحد تجارى، بايد به حساب شركاء منظور گردد.

تقسيم سود بر اساس ساير مبانى

در اكثر موارد براى تقسيم سود در شركتهاى تضامنى ممكن است تركيبى از چند مبنا، در شركتنامه پيش بينى شده باشد.

 مثال

مانده ابتداى دوره سرمايه آقاى الف و ب به ترتيب 500000 ريال و 300000 ريال و سود سالجارى اين شركت بالغ بر 240000 ريال مى باشد. شركتنامه شركت در رابطه با تقسيم سود و زيان نكات اساسى زير را بيان مى دارد:

1-  بهره اى معادل 5% به مانده ابتداى دوره سرمايه تعلق مى گيرد.

2-  حقوق ساليانه اى معادل 70000 ريال براى آقاى الف و 50000 ريال براى آقاى ب منظور گردد.

3-  پاداشى به آقاى ب معادل 20% سود شركت بعد از كسر پاداش تخصيص يابد.

4-  باقيمانده سود به نسبت 25% و 75% درصد به ترتيب بين آقايان الف و ب تقسيم گردد.

شركت تضامنى الف و شركا

صورت تقسيم سود (زيان) براى سال مالى منتهى به ...

•  نحوه محاسبه پاداش

همانگونه كه مى دانيم در سوال پاداش آقاى الف معادل 20 درصد سود شركت بعد از كسر پاداش خواهد بود،‌ از اينرو مى بايست سود شركت را تعديل نماييم.

اگر سود شركت بعد از كسر پاداش را x فرض كنيم، پاداش آقاى الف 20 %‌ از x خواهد بود پس هم اكنون مى توانيم فرمول زير را تعريف كنيم:

سود بعد از كسر پاداش = 20% سود بعد از كسر پاداش – سود شركت قبل از كسر پاداش

بنابر اين خواهيم داشت:

x = x 20%  -  240000

x 20% + x = 240000

  x120 % = 240000

x = 40000  →   120% ÷ 240000 = x

ثبت تقسيم سود و زيان فوق در دفتر روزنامه به شرح زير است:

حال فرض مى شود كه شركت در سالجارى خود به جاى تحصيل سود، زيان كسب نمايد:

آقايان الف و ب شركاى يك شركت تضامنى توافق نموده اند كه سالانه مبلغ 90000 ريال به عنوان حق الزحمه به آقاى الف پرداخت نموده و باقيمانده را به نسبت 25% و 75% به ترتيب بين خود تقسيم نمايند. اما شركت مذكور در سالجارى متحمل زيانى به مبلغ 110000 ريال گرديده، با توجه به اين حالت مطلوبست تقسيم سود و زيان شركت تضامنى.

شركت تضامنى الف و شركا

صورت تقسيم سود (زيان) براى سال مالى منتهى به ...

• نكته: در صورت وجود زيان نيز حق الزحمه شركا به عنوان اقلام كاهنده سود و طلب شريك از شركت ثبت خواهد شد.